Ngành sản xuất kim khí trong nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc chưa từng có, khi loạt đại dự án thép xanh – tổng vốn đầu tư lên tới gần 185.000 tỷ đồng – đồng loạt khởi động, song hành cùng xu hướng số hoá và các đòi hỏi khắt khe về phát triển bền vững trên thị trường quốc tế.
Cú hích từ hai “siêu” dự án thép
- Hòa Phát Dung Quất 2: Đại dự án 85.000 tỷ đồng đã hoàn tất lắp đặt phân kỳ 1 và sẽ chạy thử từ quý I/2025. Khi hoàn thành toàn bộ vào cuối năm, năng lực sản xuất thép HRC chất lượng cao của Hòa Phát có thể nâng lên 8,6 triệu tấn/năm, đưa tổng sản lượng thép thô của tập đoàn lên 14,5 triệu tấn — biến doanh nghiệp Việt thành một trong những nhà sản xuất hàng đầu khu vực.
- Tổ hợp Thép Xanh Nam Định: Dự án gần 100.000 tỷ đồng của Xuân Thiện dự kiến khởi công quý III/2025; hiện mặt bằng 425 ha đã giải phóng hơn 50 %. Với công nghệ luyện – cán giảm phát thải CO₂, tổ hợp này được kỳ vọng tạo đột phá về “thép xanh” và cạnh tranh trực diện với Hòa Phát ở phân khúc thép HRC cao cấp.
Sự xuất hiện của hai “kỳ lân thép” này không chỉ làm thay đổi bản đồ công nghiệp nặng Việt Nam, mà còn mở ra dư địa lớn cho các nhà cung ứng nội địa trong chuỗi giá trị kim khí – từ gia công cơ khí chính xác tới tự động hoá.
Số hoá: Yếu tố sống còn
Các tập đoàn EU và Nhật đang tăng tốc đầu tư vào các nền tảng thiết kế – sản xuất kim loại bằng in 3D, trí tuệ nhân tạo và điện toán đám mây. Công ty Alloyed (Anh) vừa gọi vốn 37 triệu £ nhằm mở rộng chuỗi cung ứng sản xuất phụ tùng máy bay, ô tô và trung tâm dữ liệu bằng công nghệ additive manufacturing, với 90 % doanh thu đến từ xuất khẩu. Đây là minh chứng rõ nét cho áp lực số hoá mà doanh nghiệp Việt phải nhanh chóng đáp ứng nếu muốn gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu.
Các chuyên gia trong nước nhìn nhận, khi xu hướng digitally-enabled manufacturing lan rộng, biên lợi nhuận sẽ phụ thuộc vào khả năng khai thác dữ liệu sản xuất, giảm lãng phí nguyên liệu và đáp ứng truy xuất nguồn gốc carbon cho khách hàng EU–Mỹ.
Nhu cầu thép toàn cầu: bức tranh sáng – tối đan xen
Theo Hiệp hội Thép Thế giới (worldsteel), sau giai đoạn suy giảm, nhu cầu thép toàn cầu sẽ hồi phục 1,2 % trong năm 2025, đạt xấp xỉ 1,815 tỷ tấn. Ấn Độ tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng với mức tăng 8 %/năm, trong khi châu Âu và Mỹ khởi sắc nhờ đầu tư hạ tầng và năng lượng tái tạo.
Đối với Việt Nam, khả năng tận dụng “cửa sổ” tăng trưởng giai đoạn 2025 – 2027 phụ thuộc vào ba yếu tố:
- Khả năng cung ứng thép HRC chất lượng cao đáp ứng tiêu chuẩn môi trường EU CBAM và đạo luật IRA của Hoa Kỳ.
- Mức độ nội địa hoá công nghệ luyện – cán nhằm hạ giá thành, giảm phát thải, tránh phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu.
- Tốc độ chuyển đổi số trong toàn chuỗi, từ quản trị nguyên liệu, vận hành lò cao tới logistics – xuất khẩu.
Triển vọng & khuyến nghị
Với tổng công suất thép cán phẳng dự kiến tăng thêm 10 triệu tấn trong hai năm tới, Việt Nam đang có cơ hội chuyển mình thành trung tâm sản xuất kim khí chiến lược của ASEAN. Tuy nhiên, để tránh rơi vào “bẫy dư cung”, giới chuyên môn khuyến nghị:
- Ưu tiên công nghệ luyện thép trung hoà carbon (hydrogen, lò hồ quang điện sử dụng phế liệu) ngay từ giai đoạn đầu.
- Thiết lập liên minh công–tư về nghiên cứu vật liệu mới (thép siêu bền, hợp kim nhẹ) nhằm chiếm lĩnh các thị trường ngách giá trị cao.
- Tăng cường hợp tác quốc tế với các trung tâm R&D châu Âu, Nhật, Hàn để đẩy nhanh số hoá và chuẩn hoá ESG cho chuỗi cung ứng kim khí Việt.
Tầm nhìn xa: Khi xu hướng “xanh hoá” và “số hoá” hội tụ, các doanh nghiệp kim khí sớm thích ứng sẽ nắm lợi thế cạnh tranh bền vững, không chỉ trên sân nhà mà cả trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình sau đại dịch và xung đột địa chính trị.
