Sau khi Tổng thống Donald Trump công bố danh sách điều chỉnh thuế nhập khẩu áp dụng với nhiều quốc gia, các chuyên gia cảnh báo hệ thống chuỗi cung ứng toàn cầu đang đứng trước nguy cơ bị gián đoạn nghiêm trọng. Với chính sách mang đậm tính bảo hộ thương mại, các thay đổi từ phía Mỹ có thể khiến chi phí sản xuất tăng cao, dòng chảy hàng hóa bị cản trở, và chiến lược kinh doanh của nhiều tập đoàn đa quốc gia phải điều chỉnh lại trong ngắn hạn.
Hệ quả lan rộng từ chính sách thuế mới của Mỹ
Theo nội dung công bố từ Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), danh sách điều chỉnh thuế nhập khẩu lần này chủ yếu nhắm vào các mặt hàng từ Trung Quốc, Mexico, Ấn Độ và một số quốc gia Đông Nam Á – trong đó có Việt Nam. Mức thuế mới dao động từ 10–25%, áp dụng cho hàng điện tử, linh kiện máy móc, thép, hàng tiêu dùng và nông sản.
Việc Mỹ tăng thuế với hàng nhập khẩu khiến các doanh nghiệp quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất – chế tạo, gặp khó khăn trong việc duy trì chuỗi cung ứng ổn định và chi phí tối ưu.
“Chúng ta đang bước vào giai đoạn mới của toàn cầu hóa, nơi mà yếu tố địa chính trị và chủ nghĩa dân tộc kinh tế đóng vai trò chi phối mạnh hơn cả chi phí lao động và hiệu suất vận hành.” – GS. Robert Hamilton, chuyên gia chính sách thương mại tại Harvard Kennedy School nhận định.
Chuỗi cung ứng “bị bóp nghẹt” – Ai là người chịu ảnh hưởng?
Các doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên vật liệu, linh kiện hoặc gia công từ khu vực châu Á – Thái Bình Dương sẽ chịu tác động lớn nhất. Trong đó:
- Ngành điện tử và công nghệ cao đang phải tính toán lại phương án sản xuất ngoài Trung Quốc.
- Các nhà sản xuất xe hơi có thể gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn linh kiện kịp thời, dẫn đến chậm trễ trong sản xuất.
- Doanh nghiệp dệt may và da giày buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, hoặc đàm phán lại hợp đồng để chia sẻ phần chi phí tăng thêm.
Trong khi đó, các quốc gia như Việt Nam, Thái Lan, Malaysia dù có thể hưởng lợi trong ngắn hạn do làn sóng dịch chuyển nhà máy, nhưng cũng đồng thời đối diện với áp lực từ chính sách thuế mới nếu bị đưa vào diện xem xét.
Việt Nam: Cơ hội đi kèm với rủi ro
Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến thay thế hấp dẫn cho các chuỗi sản xuất chuyển ra khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, khi Mỹ điều chỉnh thuế lên các sản phẩm trung gian hoặc hàng hóa tiêu dùng từ Việt Nam, điều đó có thể làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
“Đây là lúc Việt Nam cần chủ động rà soát các sản phẩm có nguy cơ bị áp thuế và chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu truy xuất rõ ràng về xuất xứ, tránh bị hiểu nhầm là hàng ‘mượn xuất xứ’ từ nước khác.” – Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài, cảnh báo.
Xu hướng “tái cấu trúc chuỗi cung ứng” toàn cầu
Đáp lại sự biến động từ chính sách thương mại Mỹ, nhiều tập đoàn đa quốc gia đã nhanh chóng triển khai chiến lược “China Plus One” – tức là phân tán nhà máy ra ngoài Trung Quốc để giảm rủi ro.
- Apple, Google, HP đang chuyển một phần dây chuyền lắp ráp về Ấn Độ và Việt Nam.
- Nike và Adidas tăng tỷ trọng đơn hàng tại các nhà máy ở Đông Nam Á.
- Intel và Samsung mở rộng đầu tư vào khu công nghệ cao tại Việt Nam.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định: việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều. Các yếu tố như cơ sở hạ tầng, logistics, nhân lực kỹ thuật và chính sách nội địa sẽ quyết định khả năng “đón sóng” của từng quốc gia.
Triển vọng và khuyến nghị
Trước sự điều chỉnh đột ngột từ Mỹ, các chuyên gia đề xuất doanh nghiệp nên:
- Đa dạng hóa nhà cung cấp để giảm phụ thuộc vào một thị trường.
- Tăng cường minh bạch về nguồn gốc sản phẩm, áp dụng công nghệ truy xuất hiện đại.
- Chủ động làm việc với các hiệp hội ngành hàng và cơ quan thương mại để được hỗ trợ kịp thời trong trường hợp bị áp thuế bất ngờ.
Về phía cơ quan nhà nước, việc theo sát chính sách thương mại quốc tế, cập nhật sớm cảnh báo rủi ro và tăng cường tham vấn cộng đồng doanh nghiệp sẽ giúp nền kinh tế giữ được sự ổn định và tận dụng được các cơ hội tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.
